Một đợt bùng phát bệnh đậu mùa khỉ gần đây trên khắp Hoa Kỳ, Châu Âu, Úc, Trung Đông và một số quốc gia Châu Á đã gây khó khăn cho các chuyên gia y tế và đang làm dấy lên lo ngại về một đợt bùng phát rộng hơn.

Tính đến hôm nay (27/7), đã có 346 trường hợp được xác nhận và nghi ngờ ở 22 quốc gia bên ngoài Châu Phi, nơi virus này lưu hành, theo Our World in Data.

Điều này đánh dấu lần đầu tiên virus trên được biết đến rộng rãi trong cộng đồng của virus. Trước khi bùng phát dịch bệnh, các ca bệnh đậu mùa khỉ có liên quan đến việc đi đến các vùng có virus lưu hành hoặc động vật nhập khẩu mang virus.

Phần lớn các trường hợp mới lây lan qua đường tình dục, đặc biệt tập trung ở những người đàn ông quan hệ tình dục đồng giới. Tuy nhiên, Tổ chức Y tế Thế giới đã cảnh báo rằng bất kỳ ai cũng có thể có nguy cơ nhiễm virus. Trẻ em, phụ nữ mang thai và người bị suy giảm miễn dịch được coi là có nguy cơ đặc biệt.

Làm thế nào để tự bảo vệ mình khỏi bệnh đậu mùa khỉ và phải làm gì nếu nghi ngờ mình nhiễm bệnh này - Ảnh 1.

Hình ảnh kính hiển vi điện tử năm 2003 do CDC Hoa Kỳ cung cấp cho thấy các virion hình bầu dục trên khỉ trưởng thành, các virion chưa trưởng thành bên trái và hình cầu bên phải, thu được từ một mẫu da người liên quan đến đợt bùng phát dịch bệnh ở chó đồng cỏ năm 2003 (Nguồn: CDC Hoa Kỳ, Ảnh: AP)

"Bất kỳ ai tiếp xúc gần với người có khả năng lây nhiễm đều có nguy cơ mắc bệnh", một thông cáo trên trang web của WHO cho biết hôm 27/7.

Bệnh đậu mùa khỉ là một bệnh hiếm gặp do virus đậu mùa khỉ, một phần cùng họ với bệnh đậu mùa gây ra, mặc dù thường ít nghiêm trọng hơn. Tiêm phòng đậu mùa đã được chứng minh 85% hiệu quả chống lại bệnh đậu mùa khỉ.

WHO cho biết hôm 25/7 rằng không có khả năng phải tiêm chủng hàng loạt để chống lại sự gia tăng đột biến trong các trường hợp nhiễm bệnh đậu mùa khỉ. Tuy nhiên, với tốc độ bùng phát và không rõ ràng về nguyên nhân của nó, cơ quan y tế công cộng Hoa Kỳ kêu gọi mọi người thực hiện vệ sinh tốt và quan hệ tình dục an toàn để giúp kiểm soát sự lây lan của nó.

Bảo vệ bản thân chống lại bệnh đậu mùa ở khỉ

Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo người dân chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh đậu mùa khỉ sau:

1. Che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, tốt nhất che bằng khăn vải hoặc khăn tay hoặc khăn giấy dùng một lần hoặc ống tay áo để làm giảm phát tán các dịch tiết đường hô hấp; rửa tay bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn ngay sau khi ho, hắt hơi. Không khạc nhổ bừa bãi nơi công cộng.

2. Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay.

3. Người có triệu chứng phát ban cấp tính không rõ nguyên nhân kèm theo một hoặc nhiều triệu chứng nghi ngờ cần chủ động liên hệ với cơ sở y tế để được theo dõi, tư vấn kịp thời. Đồng thời, cần chủ động tự cách ly, tránh quan hệ tình dục.

4. Tránh tiếp xúc gần với người mắc bệnh đậu mùa khỉ, tránh tiếp xúc trực tiếp với những vết thương, dịch cơ thể, giọt bắn và các vật dụng, đồ dùng bị nhiễm mầm bệnh. Trong trường hợp nơi ở/nơi làm việc có người mắc hoặc nghi ngờ mắc bệnh, cần thông báo cho cơ quan y tế để được tư vấn và xử trí kịp thời, không tự ý điều trị.

5. Người đến các quốc gia có lưu hành dịch bệnh đậu mùa khỉ (khu vực Trung và Tây Phi), cần tránh tiếp xúc với động vật có vú (chết hoặc sống) như: động vật gặm nhấm, thú có túi, động vật linh trưởng có thể chứa vi rút đậu mùa khỉ. Khi quay trở về Việt Nam cần chủ động khai báo với cơ quan y tế địa phương để được tư vấn.

6. Đảm bảo an toàn thực phẩm, thực hiện lối sống lành mạnh, tăng cường vận động thể lực, nâng cao sức khỏe.

Mặc dù các chuyên gia y tế đồng ý rằng rủi ro đối với công chúng là thấp, nhưng bạn có thể thực hiện một số biện pháp phòng ngừa để giảm nguy cơ nhiễm virus.

Các khuyến nghị từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, Dịch vụ Y tế Quốc gia của Vương quốc Anh và WHO bao gồm:

- Tránh tiếp xúc với những người gần đây được chẩn đoán nhiễm virus hoặc những người có thể đã bị nhiễm. 

- Đeo khẩu trang nếu bạn tiếp xúc gần với người có triệu chứng. 

- Sử dụng bao cao su và theo dõi các triệu chứng nếu gần đây bạn đã thay đổi bạn tình. 

- Tránh tiếp xúc với động vật có thể mang virus. Điều này bao gồm động vật bị bệnh hoặc chết và đặc biệt là những động vật có tiền sử nhiễm bệnh, chẳng hạn như khỉ, động vật gặm nhấm và chó đồng cỏ. 

- Thực hành vệ sinh tay tốt, đặc biệt là sau khi tiếp xúc với động vật hoặc người bị nhiễm - hoặc nghi ngờ bị nhiễm bệnh. Ví dụ, rửa tay bằng xà phòng và nước hoặc sử dụng chất khử trùng tay có cồn. 

- Sử dụng thiết bị bảo vệ cá nhân khi chăm sóc bệnh nhân đã xác nhận hoặc nghi ngờ nhiễm bệnh đậu khỉ. 

- Chỉ ăn thịt đã được nấu chín kỹ.

Bệnh đậu mùa khỉ cũng có thể lây truyền qua các bề mặt và vật liệu, vì vậy bạn nên tránh chạm vào các vật liệu đã tiếp xúc với người hoặc động vật bị bệnh.

Làm thế nào để tự bảo vệ mình khỏi bệnh đậu mùa khỉ và phải làm gì nếu nghi ngờ mình nhiễm bệnh này - Ảnh 3.

Các triệu chứng của một trong những trường hợp đầu tiên được biết đến của virus đậu mùa khỉ xuất hiện trên tay một bệnh nhân vào ngày 27/5/2003 (Ảnh: CDC Hoa Kỳ)

Tiến sĩ Scott Gottlieb, cựu ủy viên Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cho biết: "Đây là một loại virus siêu bền bên ngoài vật chủ là con người, vì vậy nó có thể sống trên các vật thể như chăn và những thứ tương tự".

Emmanuel Andre, giáo sư y khoa tại Đại học Ku Leuven của Bỉ, nói với CNBC hôm thứ Tư (27/7) rằng: "Tốt nhất là thường xuyên giặt quần áo và ga trải giường ở nhiệt độ cao".

Tuy nhiên, ông cho biết ông không nghĩ rằng công chúng sẽ bắt đầu tránh các khu vực công cộng, taxi, khu mua sắm và khách sạn.

Ông nói: "Mọi người nói chung không cần phải thực hiện nhiều biện pháp phòng ngừa hơn chúng ta trong cuộc sống bình thường. Nếu những người thuộc nhóm dân số có nguy cơ cao, mình đang ở trong môi trường có nguy cơ cao, thì họ nên thực hiện các biện pháp phòng ngừa bổ sung".

Phải làm gì nếu bạn nghi ngờ mình nhiễm bệnh đậu mùa khỉ

Nếu bạn nghi ngờ rằng bạn có thể đã mắc bệnh đậu khỉ, bạn nên cách ly bản thân khỏi tiếp xúc cơ thể với những người khác và đi khám ngay lập tức.

Các triệu chứng ban đầu của bệnh đậu mùa khỉ bao gồm sốt, nhức đầu, đau cơ, sưng tấy và đau lưng. Các vết phát ban và tổn thương sau đó thường nổi lên trên mặt, bàn tay, bàn chân, mắt, miệng hoặc bộ phận sinh dục trong vòng một đến năm ngày. Các nốt ban đó biến thành những nốt phồng to rồi nổi mụn nước, có thể chứa đầy chất dịch màu trắng trước khi vỡ ra và đóng vảy.

Tuy nhiên, nhiều triệu chứng của virus có thể dễ bị nhầm lẫn với các bệnh khác, chẳng hạn như thủy đậu, mụn rộp hoặc giang mai, do đó, xác nhận y tế là rất quan trọng.

Nếu bạn được chẩn đoán mắc bệnh đậu mùa khỉ, bạn sẽ cần phải cách ly cho đến khi  hết. Bệnh thường nhẹ và hầu hết mọi người hồi phục trong vòng hai đến bốn tuần.

Mặc dù lời khuyên y tế hiện có khác nhau giữa các quốc gia, nhưng Dịch vụ Y tế Quốc gia của Vương quốc Anh lưu ý rằng bạn có thể cần phải ở lại bệnh viện chuyên khoa để ngăn ngừa nhiễm trùng lây lan sang người khác.

Nguồn: CNBC, The New York Times